You are currently browsing the tag archive for the ‘παλαιοί οργανοποιοί’ tag.

Οι Αρμένιοι στην καταγωγή αδελφοί Απαρτιάν, είναι από τους πολύ ονομαστούς παλαιούς οργανοποιούς. Οι λαϊκές τους κιθάρες είναι σήμερα περιζήτητες. Παρόλα αυτά τα δημοσιευμένα στοιχεία γι’ αυτούς (όπως για τους περισσότερους άλλωστε παλαιούς οργανοποιούς), είναι ανύπαρκτα. Ευτυχώς που ο Άρτω Απαρτιάν (γιός του  Άρη Απαρτιάν), καταξιωμένος ηθοποιός του θεάτρου (και όχι μόνο) είχε την καλωσύνη να μας δώσει πολλές πληροφορίες και φωτογραφίες από το αρχείο του. Τον ευχαριστούμε πολύ.

Γρηγόρης Απαρτιάν (1898-1964)

Άρης Απαρτιάν (1919 – 2003)

Η οικογένεια του Χαρουτιούν ή Άρτω (Αναστάσιος) και της Σουλτανέ Απαρτιάν ήλθε στην Ελλάδα το 1922, με την καταστροφή της Σμύρνης. Η καταγωγή τους ήταν από το χωριό Συς της Μ. Ασίας (στην περιοχή της αρχαίας Κιλικίας). Η δουλειά του Άρτω Απαρτιάν στην πατρίδα του, ήταν “πραματευτής”.  Όταν οι Απαρτιάν ήλθαν στην Ελλάδα, είχαν 5 παιδιά. Τον Κρικόρ (Γρηγόρη), τον Αρίς (Άρη) και τις τρείς αδελφές τους. Είχαν ήδη πεθάνει 7 ακόμα παιδιά σε διάφορες ηλικίες.

Ο Γρηγόρης Απαρτιάν με τη μητέρα του και πιό πίσω ο Άρης Απαρτιάν, στις αρχές τις δεκαετίας του ’50.

Δεδομένου ότι ο Γρηγόρης ήταν ο μεγαλύτερος αδελφός ενώ ο Άρης ο μικρότερος, είχαν πολύ μεγάλη διαφορά ηλικίας μεταξύ τους (περίπου 22 χρόνια). Οι ακριβείς ημερομηνίες γέννησής τους δεν είναι γνωστές λόγω του ότι όταν ήλθαν από την Σμύρνη δεν είχαν έγγραφα μαζί τους. Ο Άρης γεννήθηκε το 1919 (ή το 1920) και άρα ο Γρηγόρης πρέπει να γεννήθηκε γύρω στα 1898.

Το ’22 ο Γρηγόρης Απαρτιάν ήταν ήδη ένας νεαρός άνδρας με ιδιαίτερες τεχνικές δεξιότητες σε διάφορες ειδικότητες. Ήταν αυτό που λέμε «πολυτεχνίτης». Μια από τις δουλειές που έκανε στη Σμύρνη ήταν η κατασκευή πηγαδιών. Όταν ήλθαν στην Αθήνα, ο Γρηγόρης ψάχνοντας για δουλειά, ανακάλυψε το εργαστήριο οργανοποιίας του Δ. Μούρτζινου (1857-1931). Πολύ συχνά πήγαινε και στεκόταν έξω από τη βιτρίνα και παρακολουθούσε τη διαδικασία της κατασκευής των οργάνων. Στην αρχή ο Μούρτζινος τον έδιωχνε δεδομένου μάλιστα ότι δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν αφού ο Γρηγόρης τότε δεν γνώριζε ακόμα τα Ελληνικά. Όμως φαίνεται ότι οι ικανότητες του Γρηγόρη έπεισαν τον Δ. Μούρτζινο να τον πάρει τελικά ως βοηθό του. Έτσι ο Γρηγόρης Απαρτιάν είχε την τύχη να εξασκήσει τις δικές του δεξιότητες και να μάθει την τέχνη της οργανοποιίας δίπλα σε ένα πολύ σπουδαίο οργανοποιό. Αργότερα, στο εργαστήριο του Μούρτζινου εργάστηκαν και οι αδελφές του.


Ο Άρης Απαρτιάν στο εργαστήριό του. (Φωτογραφία Άρτω Απαρτιάν)

Σε λίγα χρόνια (μάλλον μετά το θάνατο του Δ. Μούρτζινου το 1931) ο Γρηγόρης έφτιαξε το δικό του εργαστήριο στον Πειραιά. Από την πλευρά του ο Άρης, παρόλο ότι τα πήγαινε καλά με τα μαθήματα και ήταν καλός μαθητής, λόγω των συνθηκών της εποχής, τελείωσε το Δημοτικό σχολείο και άρχισε να δουλεύει στο εργαστήριο του αδελφού του.  Ο Άρης Απαρτιάν όμως, λόγω της δίψας του να μορφωθεί, δεν εγκατέλειψε ποτέ το διάβασμα και με την πάροδο των χρόνων απέκτησε μεγάλη ευρυμάθεια.

Το εργαστήριο των Απαρτιάν ήταν στον Πειραιά στην οδό Ρετσίνα αριθμός 13Ε, στο ίδιο σημείο για πάνω από 60 χρόνια. Οι Απαρτιάν έφτιαχναν πάρα πολλά είδη οργάνων (κιθάρες, λαϊκές και κλασικές, μαντολίνα, μάντολες, λαούτα, μπουζούκια κ.ά (μέχρι και καλούπι για μπάντζο είχαν).  Τα ξύλα που χρησιμοποιούσαν στα όργανα τα αγόραζαν από τα ξυλεμπορικά που υπήρχαν στο τέλος της οδού Ρετσίνα, στις γραμμές του τραίνου.


Ο Άρης Απαρτιάν σε μια παρτίδα τάβλι με το φίλο του οργανοποιό Θόδωρο Μουντάκη

Ο Γρηγόρης ως πολλά χρόνια μεγαλύτερος από τον Άρη ήταν το αφεντικό και ιδιοκτήτης του οργανοποιείου. Ο Άρης ήταν απλά εργαζόμενος και έπαιρνε κάποιο μισθό. Το εργαστήριο πέρασε στο όνομά του Άρη, όταν πέθανε ο Γρηγόρης το 1964. Ο Άρης Απαρτιάν πέθανε το 2003 από καρκίνο στη σπονδυλική στήλη. Παρόλο ότι είχε πάρει σύνταξη από τη δεκαετία του 1980, το εργαστήριο  το κράτησε ανοικτό μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Οι δεσμοί φιλίας  με τους άλλους επαγγελματίες στα διπλανά μαγαζιά μετά τα τόσα χρόνια εργασίας στο ίδιο σημείο, ήταν τόσο ισχυροί γι αυτόν που τον έκαναν να μη θέλει να φύγει από την οδό Ρετσίνα. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα δεν άκουγε καλά και σε κάποιες δουλειές έπαιρνε μαζί του κάποιους φίλους για να ακούσουν αντί γι αυτόν.

Ο γιός του Άρη, ο Άρτω Απαρτιάν, δούλεψε στο εργαστήριο για δύο περίπου χρόνια αλλά τελικά τον κέρδισε μια άλλη μεγάλη τέχνη, η ηθοποιία. Σήμερα είναι ένας καταξιωμένος ηθόποιός του θεάτρου, έχοντας ερμηνεύσει πολύ σημαντικούς ρόλους στο αρχαίο δράμα και το κλασικό ρεπερτόριο. Επίσης έχει παίξει σε αρκετές κινηματογραφικές ταινίες και στην τηλεόραση.

 

Οι λαϊκές κιθάρες που κατασκεύασαν οι Αφοί  Απαρτιάν,  θεωρούνται σήμερα όργανα κορυφαίας ηχητικής ποιότητας και τα αναζητούν πολλοί μουσικοί του λαϊκού και ιδιαίτερα του ρεμπέτικου τραγουδιού.


Ταμπέλα από κιθάρα Γρ.Απαρτιάν κατασκευής 1959 με την φωτογραφία του, όπως συνηθίζονταν εκείνη την εποχή.


Ταμπέλα από κιθάρα Άρη Απαρτιάν κατασκευής 1969.

Advertisements

Πρόσφατα ξανακοίταξα την Αυτοβιογραφία του Μάρκου (Μάρκος Βαμβακάρης – ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ – Α.Βέλλου-Καϊλ, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 1978). Στη σελίδα 263 η συγγραφέας Αγγελική Βέλλου-Κάϊλ, ρωτάει το Μάρκο για του οργανοποιούς που γνώρισε. Νομίζω ότι η απάντηση του Μάρκου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και γι αυτό το λόγο μεταφέρω αυτούσιο το σχετικό απόσπασμα .

Ερώτηση: Ποιά ήταν τα ονόματα αυτών που γνωρίζατε που κάνανε μπουζούκια κι από πού ήτανε ο καθένας?

Απάντηση: Πρώτα πρώτα εγνώρισα έναν πατριώτη μου Συριανό, που ‘χε κάνει 20 χρόνια φυλακή, ονομαζόμενος Κωσταντής Ντέλης. Έβγαλε τα καλύτερα μπουζούκια αυτός εδώ. Ήτανε άσσος στα μπουζούκια. Μέχρι τώρα τα μπουζούκια αυτουνού που υπάρχουνε τ’ αγοράζουνε, όπως ήτανε τα βιολιά του Στραντιβάριους. Αυτός έκανε και γόνατα, αλλά και από τα κολλητά. Ήτανε και άλλοι πολλοί που κάνανε όργανα, και κιθάρες και μπουζούκια. Είπαμε, από τη φυλακή εβγήκε ο Ντέλης και τον εγνώρισα εδώ στον Περαία κατά το 1930. Όταν εβγήκε ο Ντέλης από τη φυλακή, έπιασε εκεί στου Καραϊσκάκη, εκεί που ήτανε η αβέρτα πού ‘τονε οι παπατζήδες, οι πουτάνες, μην τα ρωτάτε, ένα μικρό μαγαζάκι, πολύ μικρό, κι άρχισε να κάνει όργανα. Επήρε ψυχογιό ένα παιδάκι μικρό, τον Ζοζέφ. Κι αρχίνησε να τον μάθει και να του πεί και το μυστικό της τέχνης. Και από τότε πέρασαν πέντε δέκα χρόνια, πέθαν’ αυτός και παράμεινε η τέχνη την οποία τώρα την κατέχει αυτός ο Ζοζέφ. Εκεί πάνε και παραγγέλνουνε οι καλύτεροι από τα μπουζούκια και τ’ακριβότερα μπουζούκια. Ωραία μπουζούκια. Πολύ μάστορας δηλαδή. Εγώ κρατώ μπουζούκι αυτουνού, και τα παιδιά μου αυτουνού μπουζούκι κρατούνε, του Ζοζέφ.

Εγώ είχα πολλά μπουζούκια του Ντέλη, είχα αλλά τα πούλησα. Τον καιρό που μάθαινα εγώ μπουζούκι ερχότανε εδώ αθρώποι. Θα μου μάθεις μπουζούκι; Θα σου μάθω. Πρέπει να αγοράσω μπουζούκι; Έχω εγώ μπουζούκι. Τα πούλαγα και έπαιρνα άλλα εγώ. Δεν τά ‘χω κρατήσει.Τώρα έχω πέντε έξι χρόνια και δεν παίρνω γιατί είχα κονομήσει ένα ξύλο μουριάς από τζαμί τούρκικο. Αυτό το είχα φέρει από την Άνδρο που πήγα και έπαιξα. Κι εκεί είδα μια γυναίκα και το ‘κοβε κάθε μέρα και το ‘παιρνε. Τι είναι αυτό; Να, λέει, ήτανε σ’ ένα τζαμί. Μεγάλο, πολύ μεγάλο, μακρύ δεκαπέντε δέκα μέτρα μπορώ να σου πώ ήτανε. Ήταν χρήσιμο ξύλο, χιλίων χρονών. Αυτά τα μπουζούκια από δώ, τα κόκκινα, είναι πολύ παλιά τα ξύλα τους, μουριές μαύρες. Όσο πιο παλιά τα ξύλα, τόσο πιο καλά. Και με τα χίλια δυό λοιπόν της παίρνω ένα κομμάτι, και όταν ήλθα εδώ πέρα έκανα έξι μπουζούκια, έξι. Άλλα μου ‘κανε ο Ζοζέφ, άλλα μού’ κανε ο Γρηγόρης. Ο Γρηγόρης κι αυτός Μικρασιάτης.

Είναι πολλοί αυτοί που κάνανε μπουζούκια. Είναι ένας άλλος Αρμένης. Ύστερα εγνώρισα έναν άλλονε εδώ στα Χιώτικα του Πειραιώς πού ‘χε και δυό παιδιά, κι αυτά εμάθανε τη δουλιά του. Έχω ξεχάσει τα ονόματά τους. Αυτοί ήτανε από τα Δωδεκάνησα, αλλά από τη Μικρά Ασία. Μπουζούκια και κιθάρες κάναν αυτοί, καλοί μαστόροι. Αλλά τον Ντελή δεν τον πιάνανε. Και στην Αθήνα τρεις τέσσερις που κάνανε μπουζούκια.Οι ίδιοι μαστόροι κάνουνε και τους μπαγλαμάδες, αλλά περισσότερο οι κατάδικοοι των φυλακών τα σκαλίζανε αυτά και κρατάνε πολλά χρόνια.

…………………

Για τον Κωσταντή Ντέλη δυστυχώς δεν γνωρίζουμε περισσότερα στοιχεία εκτός από αυτά που αναφέρει ο Μάρκος.

Ο Ζοζέφ είναι προφανώς ο Ζοζέφ Τερζιαβασιάν του οποίου παρόλο ότι υπάρχουν κάποιες ελάχιστες φωτογραφίες και το βίντεο που αναφέρεται στη γνωριμία του με τον Τσιτσάνη, ακόμα και γι αυτόν δεν υπάρχουν στην ουσία λεπτομερή βιογραφικά στοιχεία.

Ο Γρηγόρης πιθανώς να είναι ο Γρηγόρης Κοβουσιάδης (γνωστός τεχνίτης της εποχής) ή ο Γρηγόρης Απαρτιάν που ήταν και αυτός πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία.

Όσο για τον οργανοποιό με τα δυό παιδιά του που αναφέρει ο Μάρκος, πολύ πιθανόν να είναι ο Πανηγύρης Παναγής με τους δύο γιούς του Γιώργο και Βασίλη που πράγματι είχαν δεσμούς με τα Δωδεκάνησα. Όταν το 1922 ο Πανηγύρης Παναγής εκπατρίστηκε από την Μάκρη της Μικράς Ασίας, πριν να εγκατασταθεί μόνιμα στον Πειραιά,  είχε αρχικά πάει στη Ρόδο όπου είχε κάποιους συγγενείς και φίλους.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, δυστυχώς τα στοιχεία για τους παλαιούς οργανοποιούς είναι ανύπαρκτα. Και δεν αναφέρομαι μόνο στους παλαιότερους κατασκευαστές, όπως αυτοί που έζησαν τον 19ο αιώνα, στις αρχές της δημιουργίας του νέου Ελληνικού κράτους. Ακόμα και στους νεότερους χρόνους και σχετικά με διάσημους οργανοποιούς που άφησαν τον μάταιο τούτο κόσμο πριν λίγα μόλις χρόνια, είναι αδύνατο να βρει κανείς κάτι σχετικό. Και βεβαίως το επίσημο κράτος σιγά μην ασχοληθεί με τέτοια θέματα.

Μια τέτοια περίπτωση είναι και ο διάσημος οργανοποιός Ζοζέφ Τερζιβασιάν, που οι περισσότεροι τον γνωρίζουν μόνο με το μικρό του όνομα «Ζοζέφ«. Ευτυχώς όμως που υπήρξε και ο αείμνηστος δημοσιογράφος Πάνος Γεραμάνης. Σε άρθρο του, που στην ουσία είναι νεκρολογία και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» στις 22-4-1999 με αφορμή το θάνατο του Ζοζέφ, δίνει κάποιες έστω και στοιχειώδης πληροφορίες για τον οργανοποιό. Το άρθρο μπορείτε να το βρείτε στην παρακάτω διεύθυνση.

http://www.tanea.gr/Article.aspx?d=19990422&nid=4066322

Για ευκολία το αντιγράφω αυτούσιο και εδώ.

*****************************************************

Έσβησε η «φωνή» των μπουζουκιών

ΠΑΝΟΣ ΓΕΡΑΜΑΝΗΣ


Ο Ζοζέφ Τερζιβασιάν

Ο άνθρωπος που έκανε το ξύλο να βγάζει φωνή, έσβησε χθες για πάντα. Σε ηλικία 83 χρόνων πέθανε ο Ζοζέφ Τερζιβασιάν, κατασκευαστής και μύστης των μπουζουκιών. Υπήρξε ο μεγαλύτερος τεχνίτης του είδους και είχε φτιάξει τα όργανα όλων των σημαντικών δημιουργών και δεξιοτεχνών: Βαμβακάρη, Τσιτσάνη, Χιώτη, Χατζηχρήστου, Παπαϊωάννου, Μπαγιαντέρα, Μητσάκη, Καπλάνη, Καλδάρα.

Το 90% του ρεπερτορίου του ελληνικού τραγουδιού, από το 1934 μέχρι το 1995, έχει παιχθεί με έγχορδα που κατασκεύασε ο Ζοζέφ. Γεννήθηκε το 1916, στο Αφιόν Καραχισάρ της Μικράς Ασίας και μετά την Καταστροφή, το 1922, ήρθε στον Πειραιά και εγκαταστάθηκε στη Νίκαια. Επί 60 χρόνια ήταν προσηλωμένος στη δουλειά του, που τη θεωρούσε λειτούργημα. Ο Βασίλης Τσιτσάνης, που υπήρξε προσωπικός φίλος του Τερζιβασιάν, είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «Ο Ζοζέφ με το αυτί και τη διαίσθηση έφτιαχνε πάντα αλάνθαστη την κλίμακα του μπουζουκιού». Ο ίδιος ο Ζοζέφ εξηγώντας τη μαστοριά του στην κατασκευή των μπουζουκιών, είχε δηλώσει στα «ΝΕΑ», ότι «όλα ξεκινούν από τη διαδικασία παραγωγής. Κατ’ αρχάς, χρειάζεται να «στανιάρουν» και να «ψηθούν» τα ξύλα. Και για το σκάφος (δηλαδή το ηχείο) και για το μανίκι. Γιατί μόνο με «ψημένο» ξύλο βγαίνει ο ήχος στρογγυλός και μαγικός. Είναι όμως και το καπάκι του μπουζουκιού που κι αυτό χρειάζεται καλό και δουλεμένο ξύλο, αλλά κυρίως καλής ποιότητας.

Όποιος ρωτούσε τον Ζοζέφ τι είναι πιο σημαντικό στην κατασκευή ενός μπουζουκιού απαντούσε με τέσσερις λέξεις: «Τα χέρια του μάστορα». Ο Μανώλης Χιώτης είχε αποκαλέσει τον Τερζιβασιάν «Στραντιβάριους του μπουζουκιού».

Μέχρι τους τελευταίους μήνες του 1998, ο Ζοζέφ εξακολουθούσε ν’ ασχολείται με την τέχνη του. Κατασκεύαζε, αλλά και επισκεύαζε μπουζούκια που του πήγαιναν γνωστοί σολίστες ή και μαθητευόμενοι.

Η νεκρώσιμη ακολουθία για τον Ζοζέφ Τερζιβασιάν θα ψαλεί σήμερα στις 4 μ.μ. στην αρμενική εκκλησία του Αγίου Ιακώβου της Παλιάς Κοκκινιάς, ενώ η ταφή θα γίνει στο Νεκροταφείο της Αναστάσεως.

Το έργο του Ζοζέφ συνεχίζει ο γιος του Λάζαρος.

Εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» 22-4-1999

*********************************

Στατιστικά Blog

  • 815.678 Επισκέψεις
visitor stats

Συμμετέχετε στον εμπλουτισμό του Blog

Γράψτε τα σχόλιά σας ή στην περίπτωση που θέλετε να γράψετε κάποιο άρθρο με πληροφορίες για τους Έλληνες Οργανοποιούς, επικοινωνήστε μαζί μας. Κάθε πληροφορία που πλουτίζει τις γνώσεις μας για τους Έλληνες οργανοποιούς (παλαιούς και σύγχρονους), είναι πολύτιμη. Π. Καγιάφας Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: p.kagiafas παπάκι gmail.com

a

Αύγουστος 2019
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Μαρ.    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  
Advertisements